Panel biegunek zakaźnych

W ramach panelu dostępne są następujące badania:

• Biegunki wirusowe (Rotawirusy, Norowirusy, Astrowirusy, Adenowirusy) Wirusy są najczęstszą przyczyną ostrych biegunek zakaźnych. Zakażenia powiązane są z niedostateczną higieną lub skażoną wodą i żywnością. W przebiegu tych zakażeń dominują dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego (biegunka, bóle brzucha, nudności, wymioty). Mogą również wystąpić objawy ogólne (gorączka, osłabienie, bóle głowy, itp.). Stolce biegunkowe na ogół nie zawierają krwi, ropy i dużych ilości śluzu. Najczęściej biegunki związane są z zakażeniem rotawirusami. Przebieg zakażeń wirusami rota u małych dzieci bywa niekiedy ciężki, prowadząc do szybkiego odwodnienia i zaburzeń gospodarki elektrolitowej. Zakażenia występują całorocznie, a ich szczyt odnotowywany jest w miesiącach zimowych. Norowirusy są drugą (po rotawirusach), najczęściej występującą, przyczyną biegunek wirusowych. W obrazie klinicznym dominują wymioty (szczególnie u dzieci) i/lub wodnista biegunka. Zakażenie może przebiegać w postaci lokalnych epidemii, głownie w ciepłej porze roku. Charakterystyczny jest krótki okres wylęgania (około 24 godziny) i krótki przebieg (12-60 godzin). Rzadszymi przyczynami biegunek wirusowych są adenowirusy (serotyp 40 i 41) i astrowirusy. Szacuje się, że biegunki przez nie wywołane stanowią łącznie około 20% biegunek wirusowych u dzieci. Diagnostyka ostrych biegunek wirusowych polega na identyfikacji wirusa oraz (w przypadkach koniecznych) badaniach monitorujących gospodarkę wodno-elektrolitową organizmu.
• Kampylobakterioza To zakażenie przewodu pokarmowego bakterią Campylobacter jejuni (rzadziej innymi gatunkami Campylobacter). Występuje na całym świecie, ale ryzyko zakażenia jest największe w krajach o niskim statusie socjoekonomicznym. Do zakażenia dochodzi drogą pokarmową (skażone napoje, woda, żywność). Szczególnie niebezpieczne są potrawy z niedogotowanym mięsem drobiowym, gdyż drób stanowi naturalny rezerwuar patogenu. Dominującym objawem jest biegunka z cechami stanu zapalnego przewodu pokarmowego (domieszka krwi i/lub ropy w kale) z towarzyszącymi objawami ogólnymi (osłabienie, gorączka, zaburzenia wodno-elektrolitowe). W przypadku przewlekających się biegunek lub powikłań pozajelitowych w identyfikacji patogenu pomocne mogą być badania serologiczne wykrywające przeciwciała przeciw Campylobacter we krwi (IgG i IgA).
• Jersinioza Człowiek zakaża się pałeczkami Yersinia jedząc zakażone produkty pochodzenia zwierzęcego (surowe lub półsurowe mięso), pijąc zakażoną wodę lub spożywając zakażoną żywność (np. warzywa skażone odchodami). Głównym źródłem zakażenia są świnie. Pałeczki Yersinia dobrze rozwijają się nawet w temperaturze lodówki. Nie można również wykluczyć zakażenia na drodze ukąszenia przez kleszcza. Główne objawy dotyczą przewodu pokarmowego. Podstawowym objawem jersiniozy jest wielodniowa, wodnista biegunka, wynikająca z ostrego zapalenia żołądka i jelit oraz silne bóle brzucha często imitujące ostre zapalenie wyrostka robaczkowego. W przypadku przewlekających się biegunek lub powikłań pozajelitowych jerisniozy w identyfikacji patogenu pomocne mogą być badania serologiczne wykrywające przeciwciała przeciw Yersinia we krwi (IgG, IgA i IgM).
• Enterokrwotoczne szczepy pałeczki okrężnicy (Escherichia coli) czyli EHEC EHEC są to szczepy powszechnie występującej pałeczki okrężnicy wytwarzające tzw. toksynę Shiga (tzw. szczepy STEC czyli enterokrwotoczne szczepy E. coli). Są one przyczyną zakażeń przewodu pokarmowego (w tym tzw. biegunki podróżnych), dróg moczowych oraz powiązane z występowaniem zespołu hemolityczno-mocznicowego (HUS). Zakażenie związane jest ze spożywaniem skażonej żywności, napojów lub wody. Występuje ono na całym świecie, przy czym największe ryzyko zakażenia występuje w krajach o niskim statusie sanitarnym (ryzyko zakażenia sięga tam ponad 60%). Przebieg obejmuje głównie biegunkę, bóle brzucha, gorączkę, ale może też doprowadzić do cięższych zaburzeń elektrolitowych oraz powikłań nerkowych i immunologicznych (jest tzw. zespół hemolityczno-mocznicowy). Inne metody diagnostyczne to klasyczne techniki mikrobiologiczne (hodowla, identyfikacja serologiczna szczepu) oraz metody molekularne.
• Cholera To bakteryjna, ciężko przebiegająca choroba biegunkowa wywoływana przez przecinkowca cholery (Vibrio cholerae). Źródło zakażenia stanowi skażona woda lub żywność. Obszary występowania cholery to głownie kraje Afryki, subkontynent indyjski, Haiti i Dominikana. Przebieg kliniczny jest zazwyczaj bardzo burzliwy i w ciągu kilku godzin może doprowadzić do skrajnego odwodnienia, głębokich zaburzeń elektrolitowych, wstrząsu, niewydolności nerek, nierzadko kończących się zgonem.
• Clostridium (Clostridioides) difficile Bakteria ta odpowiada głownie za tzw. rzekomobłoniaste zapalenie jelit i biegunki poantybiotykowe. Przebieg zakażenia może być ostry lub przewlekły (z okresami remisji i nawrotów). Przebieg zakażenia może być lekki lub przybierać postać ciężką, często zagrażającą życiu (głownie u osób z osłabionym układem odpornościowym lub chorobami towarzyszącymi). Diagnostyka zakażeń pałeczkami Clostridium polega na badaniu stolca biegunkowego pod kątem obecności swoistych toksyn wytwarzanych przez bakterie (tzw. toksyna A i B) oraz enzymu bakteryjnego GDH.
• Dur brzuszny (zakażenia Salmonella typhi) Bakteryjne zakażenie przewodu pokarmowego wywoływane przez pałeczkę Salmonella typhi. Zakażenie nabywane jest drogą pokarmową przez spożycie skażonej żywności lub wody. Występuje głownie w krajach tropikalnych o niskim statusie sanitarnym. Największe ryzyko zachorowania występuje w Azji Południowej (Indie, Nepal i kraje ościenne), w Azji Południowo-Wschodniej, w Ameryce Południowej (Peru) oraz w Afryce Północnej i Zachodniej. Zakażenie ma przebieg fazowy. Początkowo dominuje gorączka, osłabienie oraz bóle głowy i brzucha, Kolejno pojawiają się zaburzenia świadomości, biegunka, wysypki, zapalenie płuc i spadek ciśnienia tętniczego. Kolejny etap zakażenia obejmuje zapalenie mózgu, krwawienia z przewodu pokarmowego, perforację jelit i następcze zapalenie otrzewnej. Jeśli na tym etapie nie dojdzie do zgonu, to następuje powolny powrót do zdrowia.
• Lamblioza (giardioza) Choroba pasożytnicza powodowana przez pierwotniaka Giardia lamblia (Lamblia interstinalis). Pasożyt ten występuje na całym świecie, jednak największe ryzyko zarażenia występuje w krajach o niskim statusie socjoekonomicznym, co związane jest z transmisją pasożyta drogą pokarmową (skażona żywność, woda lub brudne ręce). Zarażenia może przebiegać w postaci ostrej lub przewlekającej się biegunki, zaburzeń wchłaniania, wzdęć i bóli brzucha, ale także może mieć charakter bezobjawowy. Inne metody diagnostyczne to klasyczne techniki parazytologiczne (metody mikroskopowe) oraz metody molekularne. W przypadkach przewlekłej lambliozy przydatne jest też badanie serologiczne (przeciwciała IgG, IgA i IgM przeciw Giardia lamblia w surowicy).
• Kryptosporydioza Choroba pasożytnicza przewodu pokarmowego wywoływana przez pierwotniaka Cryptosporidium parvum. Do zakażenia dochodzi przez spożycie zakażonej wody lub pokarmów oraz, sporadycznie, drogą wziewną. Choroba występuje na całym świecie, przy czym odsetek zakażonych jest zdecydowanie wyższy w krajach rozwijających się. Głównym objawem jest wodnista biegunka oraz inne objawy ze strony przewodu pokarmowego, ogólne osłabienie, stany podgorączkowe i utrata masy ciała. Nasilenie objawów zależne jest od stanu immunologicznego pacjenta.
• Ameboza (czerwonka pełzakowa) Ameboza (czerwonka pełzakowa) to pasożytnicze zakażenie przewodu pokarmowego występujące głównie w klimacie tropikalnym. Zakażenie nabywane jest drogą pokarmową przez spożycie skażonej żywności lub wody. Występuje głownie w krajach tropikalnych o niskim statusie sanitarnym. Głównym objawem jest krwawa biegunka będące efektem powstawania nadżerek w ścianie jelita grubego. Możliwe jest także powstawanie ognisk (tzw. ropni pełzakowych) poza przewodem pokarmowym (np. w wątrobie). Biegunka może przybierać postać przewlekłą i utrzymywać się już po powrocie z obszaru, na którym doszło do zarażenia. W diagnostyce czerwonki pełzakowej wykorzystuje się mikroskopowe badanie stolca biegunkowego oraz wykrywa antygeny pasożyta w kale. Możliwe jest także poszukiwanie przeciwciał IgG przeciw Entamoeba histolytica w surowicy krwi.