fbpx

Tularemia

W ostatnich latach przypadki tularemii stwierdzano w licznych krajach Europy, m.in. w Polsce. Człowiek zaraża się tularemią przez ukąszenia zakażonych kleszczy i innych owadów, kontakt z odchodami zwierzęcymi, spożycie skażonej wody lub żywności oraz wdychanie bakterii. Początek choroby jest zwykle nagły, z gorączką, bólem głowy, mięśni i gardła. Często pojawia się suchy kaszel i ból za mostkiem lub duszność bez typowych objawów zapalenia płuc. Czasami występuje biegunka, nudności i wymioty. W miarę trwania choroby postępuje osłabienie i utrata masy ciała.

Tularemia - o chorobie

Tularemię, znaną także pod nazwą „gorączki zajęczej”, pierwszy raz opisano jako chorobę szczurów w 1911 r. W 1924 r. Verbrycke opisał postać płucną tularemii z towarzyszącym uszkodzeniem śledziony i węzłów chłonnych u chorego, który zmarł w 18. dniu choroby. Rozwiń tekst

Zwiń tekst

Zdolność do wywoływania epidemii stwierdzono w latach 1930–1940, gdy doszło do nagłego wzrostu zachorowań po wypiciu skażonej wody. Od wielu lat Francisella tularensis uważana jest za potencjalne narzędzie w rękach terrorystów (broń biologiczna).

W warunkach naturalnych tularemia występuje prawie wyłącznie w środowisku wiejskim w Ameryce Północnej, Azji i Europie. Większość doniesień pochodzi ze Stanów Zjednoczonych, dawnego Związku Radzieckiego i krajów Skandynawskich. Na terenie północno-wschodniej Polski w 1996 roku przeprowadzono badania serologiczne pracowników leśnych, stwierdzając obecność przeciwciał u 0,13% badanych, w 2000 roku nie wykryto przeciwciał u pracowników Białowieskiego Parku Narodowego. W ostatnich kilku latach sporadyczne przypadki tularemii stwierdzano w licznych krajach europejskich (Polska, Czechy, Słowacja, Turcja, Bułgaria, kraje skandynawskie oraz kraje Europy Zachodniej).

Opisano dwa serotypy pałeczek tularemii. Typ A Francisella tularensis występuje w Ameryce Płn.i typ Bwywołujący chorobę o łagodniejszym przebiegu, w Ameryce Północnej, Europie i Azji. In vitro (w warunkach laboratoryjnych) pałeczka ta rośnie w warunkach tlenowych, jest bezotoczkowa i nie wytwarza zarodników.

Bakterię można izolować ze skażonej wody, gleby i siana, gdzie w niskich temperaturach może występować wiele tygodni. Naturalnym rezerwuarem są małe gryzonie, myszy, wiewiórki, zające i króliki, które zarażają się poprzez ukłucia kleszczy, much i komarów oraz przez kontakt ze skażonym środowiskiem. Tularemia jest chorobą często występującą wśród zwierząt (na zakażenie wrażliwych jest 67 gatunków zwierząt). Najczęściej chorują dziko żyjące gryzonie (nornice, szczury, myszy, piżmaki, susły), zającokształtne (zające i dzikie króliki) oraz niekiedy zwierzęta domowe (owce, bydło, świnie, psy, koty) i ptactwo (kury, przepiórki, kuropatwy, wróble, wrony).

U człowieka zarażenie tularemią nastąpić może poprzez ukąszenia zarażonych kleszczy i innych owadów, przez kontakt z odchodami zwierzęcymi i materiałem pochodzącym od zwierząt przez skórę lub błony śluzowe (zakażenia po opracowywaniu lub zjedzeniu mięsa zająca), spożycie skażonej wody lub żywności oraz przez wdychanie bakterii Francisella tularensis zawartych w kurzu i pyle. Na chorobę wrażliwi są w jednakowym stopniu wszyscy, niezależnie od płci i wieku. Zwiększonej ekspozycji sprzyjają takie zajęcia, jak myślistwo, rolnictwo i masarstwo. Duże ryzyko zachorowania stwierdzono wśród pracowników laboratoryjnych.

Tularemia jest chorobą występującą najczęściej na terenach wiejskich. Niemal wszystkie przypadki stwierdzane u ludzi były wynikiem ugryzienia przez kleszcze, zarażone muchy albo poprzez kontakt z chorymi zwierzętami, przede wszystkim gryzoniami i zającami. Większość zachorowań występuje w miesiącach letnich, od czerwca do września, co jest związane z aktywnością kleszczy, sporadyczne zachorowania zimą dotyczą myśliwych zarażających się przez kontakt bezpośredni ze zwierzętami. Największą epidemię postaci wziewnej tularemii opisano w latach 1966–1967 w Szwecji. Chorowało ponad 600 rolników. Do zarażenia doszło podczas wykonywania prac przy sianie skażonym odchodami gryzoni. Przebieg choroby, wywołanej serotypem B, był łagodny. Tularemia jest rzadko rozpoznawana, ale wystąpienie epidemii ciężkiej choroby dróg oddechowych z obrazem atypowego zapalenia płuc, zapalenia opłucnej z powiększeniem węzłów chłonnych wnękowych (zlokalizowanych we wnękach) powinno nasunąć podejrzenie w kierunku tularemii.

 

Zwiń tekst

Tularemia - objawy i leczenie

Tularemia - objawy

Zależnie od wrót zakażenia, wirulencji (czyli poziomu zjadliwości drobnoustroju) i ilości komórek bakteryjnych wyróżnia się kilka postaci klinicznych: wrzodziejąco-węzłową, węzłową, oczno-węzłową, anginową, wziewną, trzewną i septyczną. Rozwiń tekst

Zwiń tekst
Objawy choroby pojawiają się zazwyczaj w przeciągu 3-5 dni od zakażenia, ale istnieje też możliwość przedłużenia okresu wylęgania nawet do 2-3 tygodni. Początek choroby jest zwykle nagły, z gorączką 38–40 st. C, bólem głowy, bólami mięśniowymi i bólem gardła. Często pojawia się suchy kaszel i ból za mostkiem lub duszność bez typowych objawów zapalenia płuc. Czasami występuje biegunka, nudności i wymioty. W miarę trwania choroby postępuje osłabienie, brak apetytu i utrata masy ciała.

Do zakażenia pałeczką Francisella tularensis dochodzi przez skórę i błony śluzowe dróg oddechowych i przewodu pokarmowego. W miejscu wniknięcia powstaje naciek lub rumień guzowaty, który może przekształcić się w krostę, a następnie w owrzodzenie. W okolicznych węzłach chłonnych bakteria namnaża się, prowadząc do martwicy ze skłonnością do tworzenia ziarniniaków, następnie drogą krwionośną dostaje się do narządów docelowych: węzłów chłonnych, wątroby, śledziony, płuc i opłucnej, nerek i rzadziej innych narządów.

W postaci wrzodziejąco-węzłowej, najczęściej po kontakcie ze skażonym mięsem lub po ukłuciu kleszcza powstaje zmiana miejscowa, która w ciągu kilku dni przekształca się w bolesne owrzodzenie z towarzyszącymi objawami ogólnymi. Zazwyczaj okoliczne węzły chłonne ulegają bolesnemu powiększeniu i nawet podczas leczenia może dojść do wytworzenia przetoki. Postać oczno-węzłową charakteryzuje owrzodzenie spojówki i zmiany typu vasculitis z miejscową limfadenopatią (powiększeniem węzłów chłonnych). Tularemia węzłowa przebiega z limfadenopatią, bez owrzodzenia. W postaci anginowej (migdałkowej) bakterie dostają się do organizmu ze skażoną wodą, pokarmem i czasami drogą wziewną. Rozwija się wysiękowe zapalenie gardła lub migdałków, czasami z owrzodzeniami błony śluzowej, rzadziej zapaleniem jamy ustnej. Postać trzewną scharakteryzowano jako chorobę uogólnioną manifestującą się gorączką i innymi objawami ogólnymi bez miejscowych zmian skórnych czy śluzówkowych, czasami z dominującymi zaburzeniami żołądkowo-jelitowymi: biegunką i bólem brzucha. Najcięższa postać septyczna może prowadzić do wstrząsu, zespołu rozsianego wykrzepiania naczyniowego, ARDS (zespołu ostrej niewydolności oddechowej), niewydolności narządowej i śmierci.

Tularemia - leczenie

W leczeniu zakażenia Francisella tularensis z wyboru stosowana jest streptomycyna, ale zastosowanie znajdują również nowsze antybiotyki aminoglikozydowe (gentamycyna, amikacyna, itp.) oraz tetracykliny (doksycyklina) i fluorochinolony (np. ciprofloksacyna), a także chloramfenikol.

Zwiń tekst

Tularemia – diagnostyka

Najczęściej wykorzystywane są techniki serologiczne – odczyn immunofluorescencji pośredniej (IIF), ELISA lub immunobloting (Western Blot) oraz odczyn aglutynacji probówkowej (mało czuły). Poszukuje się przeciwciał klasy IgG i IgM (rzadziej IgA). Rozwiń tekst

Zwiń tekst
Pojawienie się objawów ostrego zakażenia związane jest najczęściej z występowaniem mierzalnych ilości przeciwciał klasy IgM. Nieco później pojawiają się przeciwciała IgG. Przeciwciała tej klasy utrzymują się latami po przebyciu zakażenia, a ich stwierdzenie (przy nieobecności swoistych IgM i IgA) nakazuje wnikliwą ocenę sytuacji epidemiologicznej i objawów klinicznych. Opisywane były reakcje krzyżowe pomiędzy antygenami Francisella tularensis, a Brucella abortusYersinia sp.

Możliwa jest izolacja i hodowla pałeczek Francisella tularensis na pożywkach, jednak ze względu na znaczną zjadliwość i ryzyko biologiczne dla personelu, metody hodowlane zarezerwowane są wyłącznie dla laboratoriów referencyjnych o wysokim stopniu zabezpieczeń biologicznych.

Stosowane są również techniki biologii molekularnej (PCR, rtPCR, NAT, itp.) pozwalające na wykrycie materiału genetycznego bakterii w materiale biologicznym (krew, ropa, bioptaty, płyn opłucnowy, itp.).

Uzyskanie dodatniego wyniku badań w kierunku tularemii podlega obowiązkowi zgłoszenia do organów Państwowej Inspekcji Sanitarnej.

Zwiń tekst