Październik 22, 2018

Przed badaniem

Najczęstsze pytania naszych pacjentów zebraliśmy na tej podstronie, żeby zasilić Państwa w wiedzę potrzebną do wykonania badań. Zapraszamy do lektury „Przed badaniem”, podzielonej na trzy działy tematyczne:

I. O boreliozie i koinfekcjach

II. O przygotowaniu do badania

III. Po ugryzieniu przez kleszcza

link do formularza zlecenia badań

link do pobrania naklejki handlingowej UN3373

I. O boreliozie i koinfekcjach

Czy musi wystąpić rumień, żeby można było stwierdzić boreliozę?

Około 2/3 pacjentów, u których zdiagnozowano boreliozę, nie miało rumienia. Natomiast rumień wędrujący, czyli powiększające się obwodowo zaczerwienienie z obwódką i przejaśnieniem w środku, w 100% wskazuje na zakażenie boreliozą. Jeśli pojawi się obwódka, warto ją obserwować przez 2-3 dni. Średnica obwódki nie ma żadnego znaczenia. Jeśli powiększa się nawet o klika milimetr, jest to rumień wędrujący.

Czy można wyleczyć się z boreliozy?

Z boreliozy można się wyleczyć, jednak nie w każdym przypadku. Największą szansę na wyleczenie mamy we wczesnych etapach zakażenia, np. w okresie rumienia wędrującego. Ogólnie można powiedzieć, że z boreliozy można się skutecznie wyleczyć w pierwszych kilku miesiącach od zakażenia. Na wyleczenie wpływa również ilość koinfekcji. Im więcej koinfekcji, tym bardziej skomplikowany przypadek i tym trudniej się wyleczyć.

Czym są koinfekcje i dlaczego się je bada?

Koinfekcje są to inne niż borelioza zakażenia przenoszone przez kleszcze, które mogą występować równocześnie w boreliozą lub występować niezależnie od boreliozy. Rezerwuarem tych zakażeń są w większości przypadków gryzonie. Kleszcze żerując na gryzoniach zakażają się i następnie mogą przenosić koinfekcje na człowieka. Nie wszystkie koinfekcje reagują na te same antybiotyki, które stosujemy w leczeniu boreliozy i z reguły komplikuje to leczenie boreliozy. W związku z tym, najlepiej przed rozpoczęciem leczenia boreliozy zbadać czy istnieją koinfekcje, a następnie tak dobrać leczenie, żeby objąć tymi samymi lekami boreliozę i maksymalną ilość koinfekcji, ewentualnie zaplanować tak leczenie, żeby również leczyć koinfekcje.

Czy mogę mieć boreliozę bez koinfekcji i na odwrót?

Borelioza może występować bez koinfekcji lub koinfekcja bez boreliozy. Około 20%-25% wszystkich przypadków boreliozy to przypadki boreliozy bez koinfekcji.

Trafiają do nas pacjenci, mający zakażenie chlamydią lub mykoplazmą, do którego doszło prawdopodobnie drogą kropelkową, a nie przez kontakt z kleszczem. Często u takich pacjentów objawy mogą być bardzo podobne do objawów boreliozy. Zdarzają się też bartonellozy bez innych koinfekcji i bez boreliozy. Jest to ok. 15-20% pacjentów.

Można też z dużą dozą prawdopodobieństwa założyć, że osoba ze słabszą immunologią będzie miała cięższy przebieg zakażenia (zakażeń), niezależnie od tego, czy ma samą boreliozę czy również inne koinfekcje. Natomiast osoba z silnym układem odpornościowym prawdopodobnie nie będzie miała objawów lub objawy te będą słabe lub występować tylko okresowo.

Czy można wyleczyć się z koinfekcji?

Z koinfekcji można się wyleczyć. Ogólna zasada jest taka sama, jak w przypadku boreliozy. Łatwiej  leczy się zakażenia wywoływane przez bakterie, które nie tworzą form abiotycznych (nieaktywnych metabolicznie), np. mykoplazmozę. Problem terapeutyczny stanowią też zakażenia, powodowane przez patogeny, które bytują wewnątrzkomórkowo, takie jak Bartonella, Chlamydia, czy pierwotniaki z rodzaju Babesia, które występują w krwinkach czerwonych i można je uznać za pasożyty wewnątrzkomórkowe. Tego typu bakterie zasiedlają nasze komórki, unikając w ten sposób odpowiedzi immunologicznej, a także chroniąc się przed działaniem antybiotyków i chemioterapeutyków, z których tylko niektóre penetrują do wnętrza komórek.

Czy można zapisać się na wizytę do prof. Wielkoszyńskiego?

Niestety nie ma takiej możliwości. W ostatnim okresie prof. Wielkoszyński zrezygnował z przyjmowania nowych pacjentów, skupiając się na badaniach naukowo-diagnostycznych w laboratorium. Dzięki temu stale rozwija zakres i jakość usług diagnostycznych w Centrum Medycznym Wielkoszyński. Aktualnie Profesor pracuje nad najnowszą generacją testów LTT i EliSpot, które niebawem pojawią się w naszej ofercie.

 II. Przygotowanie do badania

Czy podczas przyjmowania antybiotyków mogę wykonać badania?

Odpowiedź zależy od czasu przyjmowania antybiotyku, jego rodzaju oraz planowanego badania diagnostycznego.

W zależności od badania, jakie chcemy wykonać, antybiotyki mogą mieć większy, mniejszy albo praktycznie żaden wpływ na wynik badania. Jeśli przykładowo badamy Bartonellę a pacjent przyjmuje antybiotyki z grupy penicylin lub cefalosporyn, wtedy antybiotyk nie ma wpływu na badanie, ponieważ antybiotyki z tych grup nie działają na Bartonellę.

Ogólnie przyjmujemy zasadę, że jeśli antybiotyk podawany jest krótko, czyli do 4 tygodni, wtedy lepiej odczekać i zrobić badania przynajmniej 3 tygodnie po odstawieniu antybiotyku. Przy krótko podawanych antybiotykach, bakterie rozpadają się i antygeny, które się z nich uwolnią, mogą tworzyć tzw. kompleksy immunologiczne, które nie są wykrywane w standardowych badaniach serologicznych. Dlatego badania serologiczne, takie, które wykrywają wolne przeciwciała, mogą dać fałszywie ujemne wyniki. Natomiast w trakcie brania antybiotyku dobrze jest zrobić badanie KKI, wykrywające kompleksy immunologiczne. Krótkotrwale zażywanie antybiotyku działa w przypadku tego badania na zasadzie prowokacji antybiotykowej, czyli powodując szybki rozpad bakterii i uwolnienie z nich antygenów, podbudza nasz układ odpornościowy do produkcji nowych przeciwciał (najczęściej są to przeciwciała klasy IgM).

Jeśli leczenie antybiotykami trwa wiele tygodni lub dłużej, szybkość powstawania kompleksów i rozpadu bakterii jest niewielka. Badania serologiczne można wtedy zrobić w trakcie leczenia.

Czy podczas przyjmowania sterydów mogę wykonać badania?

Wszystko zależy od tego, jak sterydy są dawkowane i czy istnieje konieczność stałego przyjmowania sterydów. Jeśli pacjent jest w trakcie stałej sterydoterapii i regularnie, od dłuższego czasu przyjmuje stosunkowo małe dawki, często nie możemy odstawić sterydów i wykonujemy badania z zastrzeżeniem, że wynik może być fałszywie ujemny (dodatni wynik zawsze potwierdza zakażenie). Natomiast, jeśli sterydy podawane są krótko i istnieje możliwość ich odstawienia, lepiej odczekać z badaniem nawet 2-3 miesiące po ich odstawieniu (szczególnie, jeśli są to duże dawki podane dożylnie, czyli na przykład „pulsy” SoluMedrolu stosowane w rzutach SM).

Czy zioła mają wpływ na wyniki badań?

Nie ma badań, które stwierdzałyby wpływ ziół na wyniki badań. Z reguły pacjenci biorą zioła przewlekle. Jeśli pacjent bierze przez dłuższy czas zioła, nie ma przeciwskazań do ich przyjmowania, ponieważ mają one prawdopodobnie niewielki wpływ na wyniki badań. Stosujemy tu więc takie same zasady, jak w przypadku antybiotyków.

Jak się przygotować do badania i czy trzeba być na czczo?

Do większości badań badających przeciwciała – czyli do serologii infekcji – nie trzeba być na czczo. Surowicę pobraną na czczo, bada się łatwiej, jednak nie wpływa to na wynik. Badanie może zostać wykonane o każdej porze, niezależnie od posiłku. Przeciwciała nie mają rytmów dobowych i ich stężenie jest praktycznie stałe w czasie (wynika to ze stosunkowo długiego okresu biologicznego półtrwania przeciwciał, szczególnie klasy IgG).

W przypadku ujemnej serologii i chęci zrobienia badania KKI, można przeprowadzić prowokację antybiotykową, czyli przez 5-7 dni przyjmować antybiotyk (najlepiej bakteriobójczy, czyli np. z grupy penicylin albo cefalosporyn). Nie mamy doświadczeń na temat skuteczności prowokacji wyciągiem z grejpfruta lub innymi produktami naturalnymi i nie przeprowadzono również w tym zakresie badań.

Czy na wynik badania ma wpływ intensywność objawów, które się pojawiają?

W boreliozie i w wielu innych zakażeniach istnieje cykliczność objawów. Zakładając, że to wysiew bakterii powoduje (nasila) objawy, w okresach, kiedy objawy są intensywniejsze, można przypuszczać, że „wylęga się” ich więcej. W tym czasie przeciwciała wcześniej wyprodukowane przez organizm, mogą się łączyć z antygenami bakteryjnymi i może zachodzić intensywniejsze tworzenie kompleksów immunologicznych. Istnieje więc większe ryzyko fałszywie ujemnych wyników badań serologicznych typu Western Blot i Microblot. Istnieje jednak większa szansa na to, że uzyskamy dodatni wynik testu KKI, w którym badane są właśnie krążące kompleksy immunologiczne.

Jak wysłać materiał do badań?

Do Centrum Medycznego Wielkoszyński nie wysyła się samej krwi (jedynie krew pełna pobrana na antykoagulant jest potrzebna do badan antygenów malarii i krew będzie przyjmowania w przyszłości do testów LTT i EliSpot). Krew jest narażona na wstrząsy, wysoką i niską temperaturę, oraz na czynniki, które powodują rozpad krwinek, czyli hemolizę. Hemoliza ma niewielki wpływ na badania serologiczne, jednak bezpieczniej jest jej unikać. Odwirowana i oddzielona surowica krwi jest natomiast bezpiecznym materiałem do transportu.

Warto zapytać, czy w lokalnym laboratorium jest możliwość pobrania surowicy do badań. Zazwyczaj nie stanowi to problemu w przypadku małych laboratoriów oraz laboratoriów sieciowych.

Krew pobieramy na tzw. skrzep (tak jak na badania biochemiczne). Po odwirowaniu surowicy i umieszczeniu jej w czystej probówce, wysyłamy materiał do centrum. W większości badań wystarczy ok 1-1,5 mililitra surowicy.

PROCEDURA POBRANIA I WYSYŁKI MATERIAŁU:

Istnieje możliwość samodzielnego przesłania materiału do badań diagnostycznych.

Proszę dowiedzieć się czy jest w Pana/Pani okolicy laboratorium, które wykona usługę pobrania i odwirowania surowicy.

Przebieg pobrania (dla laboratorium) i procedura wysyłki próbki:

  1. Po zdezynfekowaniu skóry, pobrać za pomocą zestawu aspiracyjnego 6-10 ml krwi żylnej. Opisać probówkę imieniem i nazwiskiem pacjenta.
  2. Pozostawić krew na 30-60 minut do skrzepnięcia i odwirować (np. 10 min. przy 3-4 000 RPM).
  3. Przelać surowicę (ok. 3 ml) do czystej i opisanej imieniem, nazwiskiem, nr PESEL pacjenta oraz datą pobrania materiału probówki.
  4. Dobrze zamknąć probówkę i opakować ją zgodnie z niżej opisaną procedurą.
  5. W przesyłce proszę umieścić również informację o badaniach, jakie mają być wykonane (link do formularza zlecenia badań).
  6. Wysłać pocztą kurierską na adres:

Centrum Medyczne WIELKOSZYŃSKI

Al. Marszałka Józefa Piłsudskiego 10

41-300 Dąbrowa Górnicza

Czas oczekiwania na wynik badania: do 15 dni roboczych.

Jak skorzystać z usług kuriera?

Kurier odbiera przesyłkę od poniedziałku do czwartku.

W przypadku badań za kwotę co najmniej 600zł, zapewniamy bezpłatny odbiór materiału przez kuriera medycznego firmy TNT.

W przypadku badań za kwotę poniżej 600zł, usługa kuriera jest dodatkowo płatna. Koszt tej usługi to 40zł.

  • Jeżeli chcą Państwo wysłać materiał za pośrednictwem kuriera umówionego przez nasze centrum: 2 dni przed planowaną wysyłką materiału do badań prosimy o wpłatę należności za badania (i ew. za usługę kurierską) na rachunek bankowy
  • I w dniu poprzedzającym wysyłkę prosimy o  kontakt pod numerem telefonu 506 112 819 lub 730 300 665 w celu umówienia kuriera.

Aby uniknąć problemów z transportem przesyłki, przedstawiamy wymogi dotyczące sposobu pakowania próbek biologicznych.

Opakowanie powinno składać się z trzech elementów:

  1. opakowanie pierwotne (probówka z surowicą), które należy umieścić w opakowaniu pośrednim, w sposób uniemożliwiający zniszczenie zawartości w warunkach transportu,
  2. opakowanie pośrednie (plastikowe pudełko), które powinno być szczelne, wodoodporne i zawierać materiał o właściwościach chłonących (może to być np. wata, lignina lub papierowe ręczniki itp.), do pudełka w okresie letnim należy włożyć również ochłodzony w lodówce (nie zamrożony!) wkład chłodzący (żelowy bądź plastikowy) aby zapewnić właściwą temperaturę transportu surowicy.
  3. opakowanie zewnętrzne (karton lub koperta „bąbelkowa”), w którym należy  umieścić opakowaną probówkę i wypełniony formularz zlecenia badań.

Opakowanie zewnętrzne należy okleić naklejką handlingową UN3373 – znak o kształcie kwadratu ustawionego pod kątem 45° (kształt diamentu), o minimalnych wymiarach 50 mm x 50 mm, zawierający tekst UN3373  (link do pobrania naklejki handlingowej UN3373 i innych, które mogą być pomocne).

Jak zaadresować przelew?

Numer rachunku bankowego Centrum:

Centrum Medyczne Wielkoszyński

Al. Marszałka Józefa Piłsudskiego 10

41-300 Dąbrowa Górnicza

10 1050 1230 1000 0092 3653 5846

Bank Śląski S.A.

UWAGA!

W przypadku zlecenia obejmującego badania za kwotę poniżej 600 zł i chęci zamówienia kuriera za pośrednictwem CMW do przelewu należy doliczyć kwotę 40 zł, tytułem opłaty za transport.

W treści przelewu proszę umieścić:

  1. Imię i nazwisko pacjenta.
  2. Badania, jakie mają zostać wykonane.

Które laboratoria współpracują z CMW?

Współpracujemy z kilkoma placówkami na ternie Polski, w których można pobrać krew, zapłacić za zlecone badania oraz za ich pośrednictwem przesłać materiał do Centrum Medycznego Wielkoszyński (usługa pobrania i przesłania materiału jest dodatkowo płatna, a jej koszt jest różny w poszczególnych placówkach).

Placówki w kolejności alfabetycznej:

 III. Po ugryzieniu przez kleszcza

Kiedy i jakie badania wykonać po ugryzieniu kleszcza?

Okres tzw. okna serologicznego w przypadku boreliozy wynosi 4-6 tyg. Dopiero po tym okresie można wykonywać badania serologiczne (czyli wykrywające przeciwciała), takie jak Western Blot, KKI czy Microblot Array.

Wcześniej można wykonać testy metodami biologii molekularnej, czyli testy PCR i rtPCR. Szacuje się, że testy PCR mogą być wykonywane od 5-7 dnia od ugryzienia. Warto pamiętać, że PCRy też nie mają 100 procentowej czułości. Krętki występują we krwi do 3-4 tygodnia od zakażenia, następnie ich ilość (stężenie) zmniejsza się i jednocześnie spada szansa na uzyskanie dodatniego wyniku PCR z krwi obwodowej.

Okno diagnostyczne dla testów typu EliSpot i LTT to 3-4 tygodnie. LTT i EliSpoty wykrywają komórki immunokompetentne w boreliozie, czyli takie, które zetknęły się wcześniej z krętkami boreliozy w organizmie.

Testy LTT stają się dodatnie na pewno wcześniej niż pojawiają się przeciwciała, natomiast nie ma jednoznacznych badań w tym zakresie. Z naszych doświadczeń wynika, że testy LTT mogą dostarczać dodatnich wyników już w trzecim tygodniu od zakażenia. Natomiast, jeśli nie chcemy ryzykować fałszywie ujemnego wyniku, bezpiecznie jest zrobić test LTT od czwartego tygodnia po kontakcie z kleszczem.

Jakie leki wziąć po ugryzieniu kleszcza i jak długo je stosować?

Po ugryzieniu przez kleszcza zalecane są antybiotyki z grupy tetracyklin albo beta-laktamów, czyli pochodne penicyliny albo cefalosporyny. O formie i dawkowaniu decyduje lekarz zlecający terapię. Dorośli powinni wziąć doksycyklinę, minocyklinę lub inną pochodną tetracykliny. To antybiotyki o najszerszym spektrum działania. Działają nie tylko na boreliozę, ale również na inne zakażenia przenoszone przez kleszcze.

U dzieci poniżej 9-10 roku życia nie stosujemy tetracyklin. Zawsze lekarz decyduje o doborze indywidualnych leków.

Poekspozycyjna profilaktyka boreliozy

Na świecie istnieją dwa kierunki postępowania po ekspozycji na krętki (po ukąszeniu przez zakażonego kleszcza), które mają swoich zwolenników i przeciwników – IDSA i ILADS. Ostatecznie to pacjent decyduje o metodzie leczenia i (co się z tym wiąże) o wyborze lekarza.

  1. Zalecenia IDSA – zgodne z zaleceniami Polskiego Towarzystwa Epidemiologów i Lekarzy Chorób Zakaźnych i państwowej opieki zdrowotnej obejmują jednorazowe podanie 200 mg doksycykliny dla osób powyżej 9 roku życia.
  2. Zalecenia ILADS – amerykańska metoda leczenia, rekomendowana przez prof. Tomasza Wielkoszyńskiego na podstawie doświadczeń pacjentów, która obejmuje 2-3 tygodniowe podawanie jednego z antybiotyków:
  • doksycyklina: dorośli i dzieci powyżej 9 roku życia 200-400 mg na dobę; dzieciom poniżej 9 roku życia nie podajemy doksycykliny i innych tetracyklin,
  •  amoksycyklina: dorośli 2 x 1000-2000 mg na dobę; dzieci 40-50 mg/kg masy ciała/dobę
  • aksetyl cefuroksymu: dorośli 2 x 500 mg na dobę; dzieci 20-30 mg/kg masy ciała/dobę.

Jak zabezpieczyć kleszcza do badania?

Kleszcza należy zabezpieczyć, tak żeby nie wysechł, czyli umieścić go w pojemniku z wilgotnym materiałem (np. lekko zwilżonym wodą gazikiem lub płatkiem kosmetycznym). Nie wolno nalać do pojemnika za dużo wody, żeby kleszcz nie zgnił. Kleszcza można przechowywać w lodówce. Nie ma potrzeby przechowywania go z zamrażalniku, choć kleszcze mają na tyle suchą konsystencję, że nie powinno im się nic stać po zamrożeniu. Zawsze przed badaniem diagnosta ocenia wartość diagnostyczną materiału.  Badamy kleszcze żywe lub martwe.

Czy można wykonać badanie kleszcza z jego szczątków?

Wszystko zależy od tego, w jakim stanie są szczątki kleszcza. Krętki borelii występują w jelicie i śliniankach kleszcza. W związku z tym nie ma ich w kończynach, są za to w odwłoku. Nawet w sytuacji, gdy na badanie zostanie przyniesiony kleszcz bez głowy, jest szansa, że badanie wykryje krętki. Cały kleszcz zawsze podnosi wiarygodność takiego badania. Ostateczną decyzję o przydatności diagnostycznej materiału zawsze podejmuje diagnosta przyjmujący materiał do badania.

Facebook
Facebook
YouTube
Instagram